Umberto Eco – Overpeinzingen over pijn

Een pijnlijke wereld

Zeg eens eerlijk, zou u een boek willen lezen dat alleen pijn als onderwerp heeft? De geschiedenis van pijn, als het ware? Waarschijnlijk is dat geen onverdeeld genoegen, sadisten daargelaten. Umberto Eco heeft zich toch gewaagd aan zo’n experiment, dat zijn weerslag vindt in dit dunne boekje.

Bewerking van een rede

De tekst is een bewerking van een rede die Eco uitsprak ter gelegenheid van de Academie voor Palliatieve Geneeskunde – ASMEPA-. Een lange, grappige en afwisselende rede, door de uitgeverij kwalitatief goed bevonden om ook in boekvorm uitgegeven te worden. De schoorsteen moet ook roken nietwaar.

Erudiet als altijd

Hier ligt het boekje, bloedrood, in pocketformaat en 67 bladzijden bevattend. Eco begint, erudiet als altijd, met heel veel definities van ‘pijn’ tot in detail uit te pluizen:

“Wanneer in de verschillende religies en filosofieën over pijn wordt gesproken, wordt er dan voornamelijk – om de terminologie van Descartes te gebruiken, die de res extresa onderscheidt van de res cogitans – gedoeld op een hartstocht van de ziel of op een hartstocht van het lichaam?”

Hij vervolgt: “Ik denk dat die vraag lastig te beantwoorden is, want lichamelijke hartstochten zijn natuurlijk van invloed op onze psychische toestand. Palliatieve zorg is hiervan een voorbeeld: zij richt zich niet alleen op het verminderen van lichamelijke pijn – die bij sommige terminale ziekten ondraaglijk is – maar beoogt tevens een kalme gemoedstoestand te creëren die het stervensproces vrediger kan maken….”

Pijn als verlossing

Umberto: “De bespiegelingen over pijn gaan bij mystiek bezielde zielen echter hand in hand met de zoektocht naar pijn als instrument van verlossing. Vandaar de verschillende vormen van boetedoening, boetegordels, geselingen en vasten, die met name in de Barok uitmonden in vorm van pijnverheerlijking.”

Volgt een interessant stuk over vormen van pijn, die, niet verrassend, bijzonder uiteenlopend kunnen zijn.

De rest van het boekje stipt meer, veel meer pijnpunten aan. Heel erg lang is het hele verhaal niet. Logisch – het is niets meer dan een door Eco  uitgesproken, grappige lectio magistralis voor een groep toehoorders. Maar zelfs in dit korte praatje borrelt de enorme belezenheid, humor en ruime kennis van zaken van Eco erdoorheen. Neem het even mee, beste lezer, en geniet van uw vooralsnogge pijnloosheid.