Een pijnlijke wereld

Zeg eens eerlijk, zou u een boek willen lezen dat alleen pijn als onderwerp heeft? De geschiedenis van pijn, als het ware? Waarschijnlijk is dat geen onverdeeld genoegen, sadisten daargelaten. Umberto Eco heeft zich toch gewaagd aan zo’n experiment, dat zijn weerslag vindt in dit dunne boekje.

Bewerking van een rede

De tekst is een bewerking van een rede die Eco uitsprak ter gelegenheid van de Academie voor Palliatieve Geneeskunde – ASMEPA-. Een lange, grappige en afwisselende rede, door de uitgeverij kwalitatief goed bevonden om ook in boekvorm uitgegeven te worden. De schoorsteen moet ook roken nietwaar.

Erudiet als altijd

Hier ligt het boekje, bloedrood, in pocketformaat en 67 bladzijden bevattend. Eco begint, erudiet als altijd, met heel veel definities van ‘pijn’ tot in detail uit te pluizen:

“Wanneer in de verschillende religies en filosofieën over pijn wordt gesproken, wordt er dan voornamelijk – om de terminologie van Descartes te gebruiken, die de res extresa onderscheidt van de res cogitans – gedoeld op een hartstocht van de ziel of op een hartstocht van het lichaam?”

Hij vervolgt: “Ik denk dat die vraag lastig te beantwoorden is, want lichamelijke hartstochten zijn natuurlijk van invloed op onze psychische toestand. Palliatieve zorg is hiervan een voorbeeld: zij richt zich niet alleen op het verminderen van lichamelijke pijn – die bij sommige terminale ziekten ondraaglijk is – maar beoogt tevens een kalme gemoedstoestand te creëren die het stervensproces vrediger kan maken….”

Pijn als verlossing

Umberto: “De bespiegelingen over pijn gaan bij mystiek bezielde zielen echter hand in hand met de zoektocht naar pijn als instrument van verlossing. Vandaar de verschillende vormen van boetedoening, boetegordels, geselingen en vasten, die met name in de Barok uitmonden in vorm van pijnverheerlijking.”

Volgt een interessant stuk over vormen van pijn, die, niet verrassend, bijzonder uiteenlopend kunnen zijn.

De rest van het boekje stipt meer, veel meer pijnpunten aan. Heel erg lang is het hele verhaal niet. Logisch – het is niets meer dan een door Eco  uitgesproken, grappige lectio magistralis voor een groep toehoorders. Maar zelfs in dit korte praatje borrelt de enorme belezenheid, humor en ruime kennis van zaken van Eco erdoorheen. Neem het even mee, beste lezer, en geniet van uw vooralsnogge pijnloosheid.

Rare jongens, die superhelden

Kent iemand de superhelden nog? Aan het eind van de tweede wereldoorlog ontstond er vraag naar getekende avonturenverhalen. De mensen hadden genoeg van het oorlogsgeweld. Men wilde spannende, getekende verhalen lezen met een sterke, onverslaanbare held.

Twee van die reeksen avonturenverhalen (comics in het Amerikaans) gingen bijna tegelijk van start. Het eerste Superman-avontuur (met Superman dus) startte in 1938. Het eerste Marvel comics avontuur (met The Human Torch) ging een jaar later van start – in 1939. Over die Marvel Comics gaat dit boek.

Spannende verhalen met actiehelden

De modus operandi was het creëren van spannende verhalen met goed getekende actiehelden. Het scenario was de strijd tussen Slecht en Goed. Met de Tweede Wereldoorlog nog vers in het achterhoofd, konden de lezers zich heel goed inleven in die strijd:

“De eerste publicatie was een enorm succes. Er werden bijna 900.000 exemplaren verkocht, waarmee de basis gelegd werd voor een nieuwe Amerikaanse kunstvorm. Het eerste nummer van Marcel Comics was een groot succes, dus waren er meer afbeeldingen nodig, en snel. Uitgever Martin Goodman begon met de uitbreiding van Timely Publications. Het werd een bedrijf dat uiteindelijk een nieuwe naam kreeg: Marvel Comics.

De eerste uitgave van Marcel Comics was een avontuur met een nieuwe stripheld: ‘The Human Torch’:

The Human Torch was een bovennatuurlijke, brandende man die geen last leek te hebben van de kogel die in zijn borst geschoten werd; sterker nog, hij lachte erom! Uit het verhaal bleek dat The Human Torch een mislukt wetenschappelijk experiment was, een androïde met menselijke emoties die vlam vatte zodra hij in contact kwam met zuurstof.”

Dankzij het instant succes van de comics onstonden nieuwe papieren helden zoals Namor, Wonder Woman, Captain America. Ook breidde het soort comics uit, zo kwam er het tijdschrift ‘Tales of Suspense’ met op de voorplaat de nieuwsgierigmakende quote “I dared to explore THE UNKNOWN EMPTINESS”

Nieuwe tekenaars zoals Stan Lee

Ook nieuwe tekenaars popten op zoals Stan Lee, die meer de menselijke en emotionele kant van de stripfiguren uitwerkte. Dat leverde verhalen met diepgang op, en natuurlijk hogere verkoopcijfers.

Een andere belangrijke vernieuwer was Jack Kirby, die Captain America vormgaf. Hij was een onuitputtelijk vat vol inspiratie voor nieuwe verhalen, hoofd- en bijfiguren en het aanscherpen van de verhalen naar nog meer spanning.

Nog zo’n bestseller was de comic ‘The Fantastic Four’ Het nieuwe hierin was dat verhoudingen tussen de vier strijders (die gemuteerd waren naar vier verschillende superkrachten) ook onderling (liefdes)verhoudingen hadden. Dat maakte de Fantastic Four menselijker dus kwetsbaarder dus spannender.

We zitten hier ongeveer op de helft van de geschiedenis van dit Marvel Comics overzichtboek, Mocht je meer willen weten, zoek het boek en laat je liefde voor de fantasievolle stripfiguren/verhalen lekker stromen. Veel plezier.

Wat als je het allemaal niet meer zo scherp hebt?

Deze recensie gaat over dementie. Dementie dichtbij zelfs. ‘Echte verhalen en boeiende inzichten’ geeft de subtitel nog even mee. Een praktisch boek, blijkt al meteen bij het openslaan. De twee schrijvers introduceren zichzelf, en omschrijven de verwarring en triestheid bij mensen met beginnende dementie:

“Het is een proces van vallen en opstaan, waarin het samen ontdekken van zowel grote als kleine geluksmomenten het leven weer een nieuwe betekenis geeft. In dit boek bundelen we zeventien boeiende, beklijvende ervaringsverhalen van mensen met dementie en hun naasten. Elk verhaal vulden we aan met informatie en praktische tips van deskundigen uit verschillende hoeken.”

Praktijkverhalen

Vervolgens komen gebeurtenissen met dementerenden in de praktijk aan de beurt, zoals Patrick (66):

“Het begon als een sprookje… Patrick en Anita voelden instant een diepe connectie. Patrick noemde hun liefde vaak ‘te mooi om waar te zijn’, maar elke dag bewezen ze het tegendeel. Hun liefde voelde als een zeldzame vondst, iets dat je maar één keer in je leven tegenkomt. Allebei hebben ze kinderen uit een vorige relatie, ze woonden een uur rijden van elkaar en besloten al gauw dat een LAT-relatie de beste optie was…

Twee jaar geleden, vijf jaar na zijn diagnose, kreeg Patrick plots last van visuele hallucinaties. Hij wist niet wat hem overkwam en dat maakte het erg beangstigend:

Patrick: ‘Vooral ’s nachts kreeg ik bezoek van ‘de alzheimer’. Ik zag van alles wat er niet was, maar het leek allemaal zo levensecht dat ik er heel erg bang van werd. Het gebeurde meermaals dat ik ’s nachts mijn huis verliet, in een poging eraan te ontsnappen. Maar mijn zicht ging zo achteruit, dat buitengaan ook helemaal niet veilig was….”

Zomaar enkele gebeurtenissen van dementerenden zelf, waarvan er in het boek nog veel meer volgen, zodat je een gemêleerd beeld krijgt van hoe de ziekte zich verspreidt. Het is geen ingewikkeld leesvoer. De schrijvers kiezen ervoor om de gebeurtenissen verhalend te vertellen en dat werkt prima.  

Schrijvers met eigen expertise

De schrijvers hebben hun eigen expertise, wat al behoorlijk de lading dekt, en in het boek komen andere experts en trajectverantwoordelijken aan het woord, zoals Sabine Boerjan, logopedist en project- en trajectverantwoordelijke bij Expertisecentrum Dementie Paradox in Gent.

Dat alles geeft met dit boek een zeer breed ervaringenveld, waarin iedereen die een vorm van dementie heeft, of krijgt, kan bekijken welke richting verder onderzocht moet worden. En belangrijker: de juiste hulpverlener of -organisatie zoeken voor jouw persoonlijke probleem. Rijk gedocumenteerd dus en erg toegankelijk.