Wankelmoedig verhaal

Hier vooraan lopend op de cover van dit prentenboek, hebben we muisje Chris. Hij heeft geluk – denkt hij – want hij heeft een mooie vlag gevonden. De andere muizen kunnen hem nu goed volgen. Hij gaat ze leiden naar een plek waar een verrukkelijke banaan ligt. Volg mij!

Klinkt goed, dit begin met de zelfbenoemde leider Chris die met zijn mooie vlag voor de troepen uit loopt. Ze zingen nog niet niet ‘Deutschland über alles’ maar heffen een iets vrolijker liedje aan.

Liset Celie legt de accenten voor een regimeverandering prima aan. Eerst is er de leider die zich enigszins verheven voelt. Dan vindt hij een vlag – dat sterkt hem in zijn idee dat hij de wereld kan veroveren. Vervolgens gaan de dieren (muizen in dit geval) hem blindelings achterna. Helemaal dictatoriaal.

Dat is wat Chris goed aanvoelde en meteen in de praktijk brengt: loop maar achter mij aan en het komt goed. Voor veel muizen is dat een fijn idee, want zelf nadenken is toch een beetje lastig. En als Chris ook nog belooft dat ze na hun wandelingetje lekker fruit mogen eten, zoveel ze willen, is er niemand meer die twijfelt aan zijn autoriteit.

Of toch…

Want de reis gaat natuurlijk niet van een leien dakje. Zo moeten de muizen over een groot obstakel klimmen dat verdacht veel lijkt op een heuvel. Maar wij lezers van het boek, zien vanaf de zijkant wat er onder die heuvel gebeurt. ‘Niks aan de hand!’ roept Chris. Maar het zachte gegrom GRRRRRR zou al een waarschuwing moeten zijn…

“Chris is helemaal alleen.

Alleen met het water en de wind.

Eigenlijk wel fijn, denkt hij, om even

niet de baas te zijn.

Maar…zou het wel goed gaan met

de anderen zo zonder baas?”

Hoe dat afloopt lees je in dit aardige maar wat zwakke verhaal. 

—

Melancholie galore

Om die vraag meteen maar te beantwoorden: nee, het lukt niet om een lasso om de maan te gooien. Onbegonnen werk, dagdromerij, meer niet. Met die sfeer in gedachten begin je aan dit boek, maar de held van het verhaal, componist Ask Burlefot, maakt er wel wat van. Heel wat, misschien zelfs iets té veel.

We volgen een volwassen Ask in de nachttrein naar het stadje in Noorwegen waar hij is geboren. Liggend op zijn bed komen herinneringen, afgewisseld met spijt, bij hem langs. Dat zijn er veel. In zijn jongere leven begane fouten vallen hem ook nu nog lastig, er is verraad, en natuurlijk is er zijn onblusbare drang om het leven ten volle te leven. Dat lukt, maar tot welke prijs?

Een belangrijk aspect van dat leven leven, zijn de dames. Met irritatie denkt hij terug aan een dansgelegenheid waarbij hij het lompste meisje als partner krijgt:

“Het meisje had iets stuurs, iets hards, iets verbitterds, hij begreep dat ze met enorme energie en verbetenheid een of ander plan volgde, een of ander programma; wilde ze carrière maken als fotomodel of als schoonheidskoningin? Het was alsof hij naast een prinses van glas zat, en met grote zwaarmoedigheid vroeg hij zich opnieuw af: is dit Oslo?”

 De zeebonk

Ask koestert ook zijn tijd als matroos. Ook hier de opbouw van een lang relaas: “De kapitein wierp een vluchtige blik op het kompas boven de schouder van de stuurman en zei: ‘Leg haar een streepje over.’

De matroos verplaatste de pruim in zijn mond en zei: ‘Een streepje over, tot uw orders.’

Toen draaide hij aan het stuurwiel, en de geweldige, varende kolos van ijzer luisterde. Licht en onmerkbaar legde het schip zich op zijn zij. Het was alsof je in een kathedraal zat en iets voelde trillen diep in de grond onder je. Maar toen richtte de kathedraal zich weer op, het schip had zijn nieuwe koers ,gevonden en nu schreed het weer standvastig over de golven….”

U ziet, woorden noch komma’s worden gespaard om het verhaal te verstevigen. Ook in de liefde heeft onze held succes: ‘Ze was zo verbluffend begerig, zo verbluffend heet, zo verbluffend handig. Zo lenig, zo helemaal ‘o wat is dit lekker!’, zo zacht, zo vrolijk: ‘O, Ask, meer van dit!’…”

Een mooie ontwikkeling

Het boek laat een mooie ontwikkeling zien van jongen naar man, van groen tot rijp, van onschuld tot schuld, kortom wat een mensenleven zoal doormaakt. Ook krijg je een prachtbeeld van de goeie ouwe tijd in de zeventiger jaren van de vorige eeuw, toen alles nog makkelijker leek. Dat is natuurlijk niet zo – de gebeurtenissen zijn universeel. De taal in het boek is wel wat aan de oude kant. Maar er gebeurt genoeg om van te genieten. Dus als je het boek – naar de geest van de letter – wilt doorgronden, neem je tijd.

Alicja Gescinska – De ontdekking van de vrouw – De tweede sekse van Simone de Beauvoir opnieuw verteld

Vrouwenrechten vernieuwd

Een prachtboek(je) is het, deze hervertelling van Simone de Beauvoirs ‘De tweede sekse’. Niet iedereen kent de oorspronkelijke versie van dit boek dat in 1949 heel wat deining teweegbracht. De Beauvoir schreef het deels uit frustratie, deels uit overtuiging.

De wereld is beter af zonder mannen

De frustratie was dat de mannenwereld de dienst uitmaakte en de vrouwen er qua beslissingen en zelfstandigheid maar zo’n beetje bij hingen. De overtuiging was dat vrouwen op geen enkel onderdeel onderdeden voor mannen. Sterker nog: de wereld zou beter af zijn zonder mannen.

Ho, rustig. Niet meteen je laptop door de kamer smijten, mannen. De Beauvoir signaleerde eigenlijk een omissie, een pas faux, een scheefgelopen verhouding tussen de seksen. Dat te benoemen was in die tijd al moedig, en ze kreeg er dan ook figuurlijk flink van langs. Ik ben benieuwd of dit boek(je) van Alicia Gescinska datzelfde lot treft. Waarschijnlijk niet, omdat de emancipatie toch nog redelijk heeft doorgezet en zelfs verstokte macho mannen inmiddels weten dat vrouwen supplementaire eigenschappen hebben aan de mannelijke. Wat het evenwicht der seksen weer wat eh evenwichtiger maakt.

Dan de inhoud, die we bijna zouden missen door het minieme boekformaat. Gescinska start met een prachtproloog:

“Gesprek met een geëmancipeerde God

Deze keer heb ik niet geaarzeld. Ik ben gezonden om het over de vrouw te hebben. Door God! Incroyable, mais vrais. Jawel, dié God, de God waar ik nog steeds niet in geloof. Maar dat is een andere kwestie. ‘Keer terug naar de aarde en leg het ze daar nog een keer uit. De man heeft dringen behoefte aan emancipatie. Men zou de man bevrijden door de vrouwen vrij te maken.’

Ik was tegelijk opgetogen en ontstemd. Zeventig jaar geleden was het al frustrerend om het over ‘de vrouwenzaak’ te hebben. En dat is nu niet anders. Altijd word je in het defensief gedwongen, altijd is je toon te vijandig, te agressief, te dit of te dat. Maar een herkansing op het leven, wie zegt daar ‘nee’ tegen? Niets gaat boven de geleefde ervaring. En wie zegt er ‘nee’ tegen God, zelfs als Hij niet bestaat?

Op die kamelenkop spreek ik hem nog wel eens aan

Hij was trouwens niet bijzonder sympathiek, en op die kamelenkop spreek ik Hem nog wel eens aan. Mijn gezicht spreekt altijd boekdelen, mijn gelaat is een spiegel van mijn hart… Hij had me zo lang laten wachten. Ik zat al een uur in de wachtkamer naast Zijn kantoor…

Bref, ik zat daar maar mijn beurt af te wachten met mijn handen keurig op mijn handtas die op mijn knieën stond. En toen ik binnenkwam, vroeg Hij meteen: ‘Wil je het daar nog eens gaan uitleggen op aarde? ..’”

 Nog nooit van emancipatie gehoord?

Gescinska kruidt de tekst van de Beauvoir stevig, houdt de toon luchtig maar neemt bepaald geen blad voor de mond richting mannen in deze filosofische monoloog. Waarschuwing: Voor hen die nog nooit van emancipatie hebben gehoord, kan dat pijnlijk aanvoelen. Zoek in het originele boek van Simone de Beauvoir de herkenningspunten van vrouw en man. Dat zou begrip kunnen kweken voor dit op luchtige wijze een stomp in de maag gevende boek.

Een eenzame binnenwereld

Dit ‘vrijgezel’ boek is mooi afgewerkt, met een prachtig matgroene omslagkleur, de titel en naam van de schrijver op het voorblad in jaren 60 belettering gekanteld, en twee mooie binnenflappen. Vraiment chic.

Die details komen op je af als je kennismaakt met hoofdpersoon Albert Guittard. Bove geeft ruimhartig informatie over hem:

“Albert Guittard was sinds de lunch ontevreden over zichzelf. Toch was hij met een goed humeur opgestaan. Moet hij tegen vijven niet een bezoek brengen aan meneer en mevrouw Penner? Maar er had zich een onaangename gebeurtenis voorgedaan die we kort in herinnering zullen brengen om beter licht te werpen op het karakter van deze vreemde man.”

Middagslaapje

Dan stoort het kamermeisje hem bij zijn middagslaapje met de mededeling dat een zekere meneer Bourrette in de salon was.

“’Bourrette? vroeg Guittard, die deze naam niks zei.

‘Dat klopt, meneer.’

‘Bourrette? Weet je zeker dat dat de naam is die je hebt gehoord?’

‘Bourrette, zeker meneer, Bourrette…’

‘Heeft deze meneer Bourrette je niet verteld wat hij wilde of namens wie hij kwam?’

‘Dat heb ik niet gevraagd meneer.’

‘Wel, vraag het hem dan! Ik heb geen enkele reden om hem hier thuis te ontvangen. Wat is het voor iemand?’

‘Het is een meneer van zekere leeftijd.’

‘Maar hoe ziet hij eruit?’

‘Dat weet ik niet meneer. Hij ziet er misschien uit als een heel gewone man. Hij heeft een aktetas onder zijn arm.

‘Wat doet het ertoe dat hij een aktetas onder zijn arm heeft? …’”

Zo hobbelt de conversatie moeizaam door.

Meneer Guittard blijkt niet de makkelijkste patron te zijn. En evenmin de meest sociale. Gedurende het verhaal gaat hij op bezoek bij kennissen, waarbij hij in een combi van verlegenheid en leuterpraat, probeert te socialiseren. Dat gaat hem slecht af wegens verlegenheid, verkeerde aannames, angst voor een ander (hoger) milieu van de gesprekspartner en zijn slecht verborgen minachting voor de gesprekspartner.

Extra eenzaamheid

Weer thuis beleven we dan extra zijn eenzaamheid, en de aanslag op zijn nervenstelsel als hij zich realiseert dat hij over een paar dagen een afspraak heeft. Met een vrouw. VROUW! Nerveus komt hij die afspraak na, maar het verloop van het gesprek is niet tevredenstellend. Voor hem. En waarschijnlijk ook niet voor haar.

Van al die tegenvallende ervaringen wordt hij niet vrolijker. Door teleurstelling geholpen, raakt hij steeds verder weg van de normale omgangsvormen. Een prachtige studie van sociale isolatie en mensenschuwheid in een zondoorstoofde omgeving.

Leest en huivert.