Zelfonderzoek naar waarden

Eerlijk gezegd had ik nog nooit iets van hem gelezen, Georgi Gospodinov. Maar de titel, thematiek en de erin rammende aanbeveling op de cover van Olga Tokarczuk haalden me over.

Geen spijt van gehad. Dit is één van de betere boeken die inzicht geven over afscheid, dood en de bestemming die je aan je leven geeft. Met gevoel voor het menselijk lijden, de onontkoombare finish van het leven en melancholische humor richt Gospodinov een monument op voor zijn overleden vader.

Het begint allemaal even onvermijdelijk als akelig in hoofdstuk 1:

”Mijn vader was een tuinman. Nu is hij een tuin.

Ik weet niet waar ik moet beginnen. Laat dat het begin zijn. Dit boek gaat natuurlijk over het einde, maar waar begint het einde?

Ik heb, denk ik, in mijn broek geplast, zei mijn vader, terwijl hij op de drempel stond. Hij stond in de opening van de achterdeur, pijnlijk vermagerd, ietwat krom, met die gebogen houding van lange mensen. Ze brachten hem laat in de avond, eind november. Hij had driehonderd kilometer gereisd, liggend op de achterbank, om de pijn een beetje te verzachten. Het was me gelukt een afspraak te maken voor een onderzoek de volgende dag.”

In zijn broek geplast

Gospodinov helpt zijn vader, die in zijn broek heeft geplast, en zorgt voor schone kleren. Dan voert hij zichzelf op als in een toneelstuk, pratend in de derde persoon:

“Laat ik hier al verklappen dat aan het einde van dit boek de held sterft. Nee wacht, niet aan het einde maar al ergens in het midden, hoewel hij weer tot leven komt in alle verhalen over hem, of ze zich nu afspelen voor of na zijn dood. Omdat, zoals Gaustin ook al zei, in het verleden de tijd niet slechts in één richting stroomt.

Toen ik klein was, pakte ik uit de boekenkast altijd een boek dat geschreven was in de eerste persoon enkelvoud, omdat ik dan zeker wist dat de hoofdpersoon niet dood zou gaan…

Ik wil dat er licht is op deze pagina’s, een zacht namiddaglicht. Dit is geen boek over de dood, maar over het verdriet over een leven dat er niet meer is. Dat zijn twee verschillende dingen..

Niks aan de hand, zoals hij altijd zei.”

Herinneringen ophalen

Het boek schrijft zichzelf verder, lijkt het, als Gospodinov op zijn gemak herinneringen ophaalt, over zijn eigen angsten vertelt, veel fragmenten van zijn vaders leven beschrijft, teruggrijpt op zijn eigen notities (Voorspoedige verhalen voor allerlei aangelegenheden), zijn notitieboekje vol verhalen dat hij te voorschijn haalt als het te moeilijk wordt.

Zo leidt hij ons door zijn rouwproces. Klinkt gek, maar het is een genot om te lezen hoe hij telkens weer een andere invalshoek vindt om zijn vader te eren. Prachtige ode aan een tuinman.

Scott Stuart – Saffier en de monsterjagers

Pas op voor de slapende snurkies

Saffier Spatjes

Ken je Saffier Spatjes al, of nog? Na haar succesvolle monsterjager-avontuur in haar vorige boek, is ze een heel andere kant opgegaan. Ze is nu Management Assistent in het Museum der Wonderen geworden. Daar moet ze de orde bewaren. Geen makkelijk baantje want de snurkies werken tegen. Nog erger: ze willen de baas spelen. Het begint zo:

“Hoofdstuk 1: Iets heldhaftigs is precies wat we nodig hebben.

‘Hoi! Ik ben Saffier Spatjes en vroeger was ik een monsterjager. Maar monsters blijken helemaal niet gevaarlijk te zijn! Dat wist ik al lang natuurlijk … Kuch.

Hoe dan ook … tegenwoordig werk ik als managementassistent van de coolste plek ter wereld:

Het Museum der Wonderen,  een veilig thuis voor monsters in alle vormen en maten. En weet je wat het allerleukste is? Jasper werkt hier ook, met diens huisdier, de eenhoorn Jellybean.”

Bijna hetzelfde als het vorige boek

Dit verhaal, de avonturen en de tekeningen zijn een exacte voortzetting van het vorige boek. Met dezelfde hoofdpersonen (de slapende snurkies) natuurlijk, die in de problemen komen.

Hoe Saffier alle gevaren die op haar afkomen en de dreigen slecht aflopende avonturen overleeft, komt in beelden naar je toe die zo kronkelig zijn dat je af en toe uit de bocht vliegt. En dan hebben we het nog niet eens over de hyper stuiterende tekst.

Scott Stuart (bron – Scott Stuart)

Stuart heeft veel van het eerste boek geleerd: de overkoepelende verhaallijn zorgen ervoor dat de lezer bij de les blijft. De constante dreiging voor de helden hangt ze letterlijk boven het hoofd, dus waakzaamheid is geboden.

Ook de opbouw van het verhaal verschilt nagenoeg niet van het vorige deel. Oké, het verhaal is anders, maar de problemen die Saffier moet overwinnen lijken wel erg veel op de problemen uit het vorige boek. Als je van dat herkauwen geen last hebt, kun je genieten van de lol die ook ruim in het boek is gestopt. En dan nog de hamvraag: wie zijn de slapende snurkies eigenlijk?

Veel lees- en speurplezier!

Wankelmoedig verhaal

Hier vooraan lopend op de cover van dit prentenboek, hebben we muisje Chris. Hij heeft geluk – denkt hij – want hij heeft een mooie vlag gevonden. De andere muizen kunnen hem nu goed volgen. Hij gaat ze leiden naar een plek waar een verrukkelijke banaan ligt. Volg mij!

Klinkt goed, dit begin met de zelfbenoemde leider Chris die met zijn mooie vlag voor de troepen uit loopt. Ze zingen nog niet niet ‘Deutschland über alles’ maar heffen een iets vrolijker liedje aan.

Liset Celie legt de accenten voor een regimeverandering prima aan. Eerst is er de leider die zich enigszins verheven voelt. Dan vindt hij een vlag – dat sterkt hem in zijn idee dat hij de wereld kan veroveren. Vervolgens gaan de dieren (muizen in dit geval) hem blindelings achterna. Helemaal dictatoriaal.

Dat is wat Chris goed aanvoelde en meteen in de praktijk brengt: loop maar achter mij aan en het komt goed. Voor veel muizen is dat een fijn idee, want zelf nadenken is toch een beetje lastig. En als Chris ook nog belooft dat ze na hun wandelingetje lekker fruit mogen eten, zoveel ze willen, is er niemand meer die twijfelt aan zijn autoriteit.

Of toch…

Want de reis gaat natuurlijk niet van een leien dakje. Zo moeten de muizen over een groot obstakel klimmen dat verdacht veel lijkt op een heuvel. Maar wij lezers van het boek, zien vanaf de zijkant wat er onder die heuvel gebeurt. ‘Niks aan de hand!’ roept Chris. Maar het zachte gegrom GRRRRRR zou al een waarschuwing moeten zijn…

“Chris is helemaal alleen.

Alleen met het water en de wind.

Eigenlijk wel fijn, denkt hij, om even

niet de baas te zijn.

Maar…zou het wel goed gaan met

de anderen zo zonder baas?”

Hoe dat afloopt lees je in dit aardige maar wat zwakke verhaal. 

—

Melancholie galore

Om die vraag meteen maar te beantwoorden: nee, het lukt niet om een lasso om de maan te gooien. Onbegonnen werk, dagdromerij, meer niet. Met die sfeer in gedachten begin je aan dit boek, maar de held van het verhaal, componist Ask Burlefot, maakt er wel wat van. Heel wat, misschien zelfs iets té veel.

We volgen een volwassen Ask in de nachttrein naar het stadje in Noorwegen waar hij is geboren. Liggend op zijn bed komen herinneringen, afgewisseld met spijt, bij hem langs. Dat zijn er veel. In zijn jongere leven begane fouten vallen hem ook nu nog lastig, er is verraad, en natuurlijk is er zijn onblusbare drang om het leven ten volle te leven. Dat lukt, maar tot welke prijs?

Een belangrijk aspect van dat leven leven, zijn de dames. Met irritatie denkt hij terug aan een dansgelegenheid waarbij hij het lompste meisje als partner krijgt:

“Het meisje had iets stuurs, iets hards, iets verbitterds, hij begreep dat ze met enorme energie en verbetenheid een of ander plan volgde, een of ander programma; wilde ze carrière maken als fotomodel of als schoonheidskoningin? Het was alsof hij naast een prinses van glas zat, en met grote zwaarmoedigheid vroeg hij zich opnieuw af: is dit Oslo?”

 De zeebonk

Ask koestert ook zijn tijd als matroos. Ook hier de opbouw van een lang relaas: “De kapitein wierp een vluchtige blik op het kompas boven de schouder van de stuurman en zei: ‘Leg haar een streepje over.’

De matroos verplaatste de pruim in zijn mond en zei: ‘Een streepje over, tot uw orders.’

Toen draaide hij aan het stuurwiel, en de geweldige, varende kolos van ijzer luisterde. Licht en onmerkbaar legde het schip zich op zijn zij. Het was alsof je in een kathedraal zat en iets voelde trillen diep in de grond onder je. Maar toen richtte de kathedraal zich weer op, het schip had zijn nieuwe koers ,gevonden en nu schreed het weer standvastig over de golven….”

U ziet, woorden noch komma’s worden gespaard om het verhaal te verstevigen. Ook in de liefde heeft onze held succes: ‘Ze was zo verbluffend begerig, zo verbluffend heet, zo verbluffend handig. Zo lenig, zo helemaal ‘o wat is dit lekker!’, zo zacht, zo vrolijk: ‘O, Ask, meer van dit!’…”

Een mooie ontwikkeling

Het boek laat een mooie ontwikkeling zien van jongen naar man, van groen tot rijp, van onschuld tot schuld, kortom wat een mensenleven zoal doormaakt. Ook krijg je een prachtbeeld van de goeie ouwe tijd in de zeventiger jaren van de vorige eeuw, toen alles nog makkelijker leek. Dat is natuurlijk niet zo – de gebeurtenissen zijn universeel. De taal in het boek is wel wat aan de oude kant. Maar er gebeurt genoeg om van te genieten. Dus als je het boek – naar de geest van de letter – wilt doorgronden, neem je tijd.

Alicja Gescinska – De ontdekking van de vrouw – De tweede sekse van Simone de Beauvoir opnieuw verteld

Vrouwenrechten vernieuwd

Een prachtboek(je) is het, deze hervertelling van Simone de Beauvoirs ‘De tweede sekse’. Niet iedereen kent de oorspronkelijke versie van dit boek dat in 1949 heel wat deining teweegbracht. De Beauvoir schreef het deels uit frustratie, deels uit overtuiging.

De wereld is beter af zonder mannen

De frustratie was dat de mannenwereld de dienst uitmaakte en de vrouwen er qua beslissingen en zelfstandigheid maar zo’n beetje bij hingen. De overtuiging was dat vrouwen op geen enkel onderdeel onderdeden voor mannen. Sterker nog: de wereld zou beter af zijn zonder mannen.

Ho, rustig. Niet meteen je laptop door de kamer smijten, mannen. De Beauvoir signaleerde eigenlijk een omissie, een pas faux, een scheefgelopen verhouding tussen de seksen. Dat te benoemen was in die tijd al moedig, en ze kreeg er dan ook figuurlijk flink van langs. Ik ben benieuwd of dit boek(je) van Alicia Gescinska datzelfde lot treft. Waarschijnlijk niet, omdat de emancipatie toch nog redelijk heeft doorgezet en zelfs verstokte macho mannen inmiddels weten dat vrouwen supplementaire eigenschappen hebben aan de mannelijke. Wat het evenwicht der seksen weer wat eh evenwichtiger maakt.

Dan de inhoud, die we bijna zouden missen door het minieme boekformaat. Gescinska start met een prachtproloog:

“Gesprek met een geëmancipeerde God

Deze keer heb ik niet geaarzeld. Ik ben gezonden om het over de vrouw te hebben. Door God! Incroyable, mais vrais. Jawel, dié God, de God waar ik nog steeds niet in geloof. Maar dat is een andere kwestie. ‘Keer terug naar de aarde en leg het ze daar nog een keer uit. De man heeft dringen behoefte aan emancipatie. Men zou de man bevrijden door de vrouwen vrij te maken.’

Ik was tegelijk opgetogen en ontstemd. Zeventig jaar geleden was het al frustrerend om het over ‘de vrouwenzaak’ te hebben. En dat is nu niet anders. Altijd word je in het defensief gedwongen, altijd is je toon te vijandig, te agressief, te dit of te dat. Maar een herkansing op het leven, wie zegt daar ‘nee’ tegen? Niets gaat boven de geleefde ervaring. En wie zegt er ‘nee’ tegen God, zelfs als Hij niet bestaat?

Op die kamelenkop spreek ik hem nog wel eens aan

Hij was trouwens niet bijzonder sympathiek, en op die kamelenkop spreek ik Hem nog wel eens aan. Mijn gezicht spreekt altijd boekdelen, mijn gelaat is een spiegel van mijn hart… Hij had me zo lang laten wachten. Ik zat al een uur in de wachtkamer naast Zijn kantoor…

Bref, ik zat daar maar mijn beurt af te wachten met mijn handen keurig op mijn handtas die op mijn knieën stond. En toen ik binnenkwam, vroeg Hij meteen: ‘Wil je het daar nog eens gaan uitleggen op aarde? ..’”

 Nog nooit van emancipatie gehoord?

Gescinska kruidt de tekst van de Beauvoir stevig, houdt de toon luchtig maar neemt bepaald geen blad voor de mond richting mannen in deze filosofische monoloog. Waarschuwing: Voor hen die nog nooit van emancipatie hebben gehoord, kan dat pijnlijk aanvoelen. Zoek in het originele boek van Simone de Beauvoir de herkenningspunten van vrouw en man. Dat zou begrip kunnen kweken voor dit op luchtige wijze een stomp in de maag gevende boek.