Georgi Gospodinov – De dood en de tuinman

Zelfonderzoek naar waarden

Eerlijk gezegd had ik nog nooit iets van hem gelezen, Georgi Gospodinov. Maar de titel, thematiek en de erin rammende aanbeveling op de cover van Olga Tokarczuk haalden me over.

Geen spijt van gehad. Dit is één van de betere boeken die inzicht geven over afscheid, dood en de bestemming die je aan je leven geeft. Met gevoel voor het menselijk lijden, de onontkoombare finish van het leven en melancholische humor richt Gospodinov een monument op voor zijn overleden vader.

Het begint allemaal even onvermijdelijk als akelig in hoofdstuk 1:

”Mijn vader was een tuinman. Nu is hij een tuin.

Ik weet niet waar ik moet beginnen. Laat dat het begin zijn. Dit boek gaat natuurlijk over het einde, maar waar begint het einde?

Ik heb, denk ik, in mijn broek geplast, zei mijn vader, terwijl hij op de drempel stond. Hij stond in de opening van de achterdeur, pijnlijk vermagerd, ietwat krom, met die gebogen houding van lange mensen. Ze brachten hem laat in de avond, eind november. Hij had driehonderd kilometer gereisd, liggend op de achterbank, om de pijn een beetje te verzachten. Het was me gelukt een afspraak te maken voor een onderzoek de volgende dag.”

In zijn broek geplast

Gospodinov helpt zijn vader, die in zijn broek heeft geplast, en zorgt voor schone kleren. Dan voert hij zichzelf op als in een toneelstuk, pratend in de derde persoon:

“Laat ik hier al verklappen dat aan het einde van dit boek de held sterft. Nee wacht, niet aan het einde maar al ergens in het midden, hoewel hij weer tot leven komt in alle verhalen over hem, of ze zich nu afspelen voor of na zijn dood. Omdat, zoals Gaustin ook al zei, in het verleden de tijd niet slechts in één richting stroomt.

Toen ik klein was, pakte ik uit de boekenkast altijd een boek dat geschreven was in de eerste persoon enkelvoud, omdat ik dan zeker wist dat de hoofdpersoon niet dood zou gaan…

Ik wil dat er licht is op deze pagina’s, een zacht namiddaglicht. Dit is geen boek over de dood, maar over het verdriet over een leven dat er niet meer is. Dat zijn twee verschillende dingen..

Niks aan de hand, zoals hij altijd zei.”

Herinneringen ophalen

Het boek schrijft zichzelf verder, lijkt het, als Gospodinov op zijn gemak herinneringen ophaalt, over zijn eigen angsten vertelt, veel fragmenten van zijn vaders leven beschrijft, teruggrijpt op zijn eigen notities (Voorspoedige verhalen voor allerlei aangelegenheden), zijn notitieboekje vol verhalen dat hij te voorschijn haalt als het te moeilijk wordt.

Zo leidt hij ons door zijn rouwproces. Klinkt gek, maar het is een genot om te lezen hoe hij telkens weer een andere invalshoek vindt om zijn vader te eren. Prachtige ode aan een tuinman.