Tillie Olsen – Vertel me een raadsel

Tillie Olsen – Vertel me een raadsel 

Overleven met tobben en onmacht

Deze vier verhalen van Tillie Olsen zijn bescheiden van aard. Geen hemelhoog juichend succeszoekers, geen Oscarnominaties, wereldbekerwinnaars of platina medailles. De mensen die dit universum bevolken zijn geen winnaars, eerder geluidloze verliezers.

Het eerste verhaal “Ik sta te strijken” is het kortst en lijkt het minst opwindend. Een vrouw staat bij een strijkplank, bezig kleren te strijken. Ze piekert over haar dochter, over zeeman Whitey en over de afloop van dit verhaal. Net zoals wij, die in een aangenaam vloeiende stijl worden meegekabbeld naar de beloofde ontknoping. Leuke wendingen, een opgaande lijn, dan wat vreemde reacties van de betrokkenen en floep, het verhaal loopt de deur uit. Heel even blijven wij lezers hangen met de vraag ‘Waarom lazen we dit?’ maar dan kickt de boodschap in. De vrouw is niet voor de lol aan het strijken en ze denkt niet voor niets aan haar dochter en zeeman Whitey. Ze gaat gebukt onder angst voor omstandigheden die ze niet in de hand heeft. Slachtoffer van alle leed dat nog eventueel nog komen gaat. De opmaat van een sfeer die het hele boek verzuurt.

Gewone mensen

Ofschoon er slechts vier verhalen in dit boek staan, zijn ze samen goed genoeg om de lezer bij de oorlellen te pakken en mee te slepen: de wereld van Tillie Olsen in; een wereld die bestaat uit gewone mensen. Dat komt het beste naar voren in het schrijnende titelverhaal: ‘Vertel me een raadsel’. Twee mensen zijn na een jarenlang huwelijk op elkaar uitgekeken. Meer precies: de man is uitgekeken op de vrouw.

Waarom?

“Waarom nu, waarom nu opeens? Jammerde Hannah.

Alsof het tijdens onze jeugd nog niet erg genoeg was, zei Paul.

Arme ma. Arme pa. Ze lijden er allebei zwaar onder, zei Vivi. Ze hebben het nooit breed gehad, je zou ze toch een mooie ouwe dag gunnen.

Sla ze met de koppen tegen elkaar, zei Sammy, zeg tegen ze: Hier zijn jullie te oud voor, jullie zouden intussen beter moeten weten.

Lennie schreef aan Vlara: Ze hebben samen al zo veel meegemaakt en dat ontstaan er zomaar ineens scheuren in hun huwelijk?

Maar er was wel degelijk een aanleiding.

Hij wilde vrij zijn

Artritis in zijn handen, zijn hele leven alles aangepakt, nooit vast werk. Altijd arm gebleven, geen puf meer om te ploeteren… hij wilde vrij zijn, vrij van zorgen op een plek waar succes niet werd afgemeten aan bezit en waar hij iets kon met de levenskracht die hij nog in zich had.

En die plek was er. Ze konden het huis verkopen en met de opbrengst ervan in de Thuishaven gaan wonen, een coöperatie voor bejaarde vakbondsleden… Maar zij – zij wilde er niets van weten…

‘Vijf kamers … wat hebben we daar eigenlijk aan?’ Het luchtte hem op dat hij de vraag moest schreeuwen.”

‘Ben eraan gewend.’

‘Ben eraan gewend… Alsof je niet aan nieuwe dingen kunt wennen!’

‘Ik moet al aan zoveel dingen wennen … Is dat reden genoeg?’

Tegen beter weten in 

Reden genoeg voor onze hoofdpersoon om haar leven, tegen beter weten in, niet te veranderen. Ze blijft bij het oude, basta. De consequenties volgen rap.

Drama op de vierkante centimeter, lees en verwonder.