Oksana Zaboezjko – Museum van verlaten geheimen

Oksana Zaboezjko – Museum van verlaten geheimen

Tegen de gluiperds

Aan de 735 pagina’s in dit boek heeft Oksana Zaboezjko maar net genoeg om de meeste misdaden tegen de menselijkheid die Rusland in Oekraïne begaat, aan de kaak te stellen. We krijgen een beeld van manipulaties, aanslagen, verkiezingsfraudes en geweld.

Kort door de bocht is het thema: ‘Oekraïne houdt zich staande tegen Rusland’. Hoe de huidige oorlog verloopt zien we op het journaal, met verbazing kennisnemend van de ongelooflijke veerkracht en inventiviteit van de Oekraïners. Maar in 2026 zien we ook de balans naar de Russen overhelt.

Het verhaal

Daar begint het verhaal in dit boek: televisieproducent Daryna, het alter ego van Zaboezjko, ontdekt een foto van een geüniformeerde vrouw in uniform tussen vier verzetsstrijders van het Oekraïense partizanenleger. Ze zoekt naar de achtergrond van de foto: er blijkt veel weggemoffeld en aangepast in de officiële geschiedschrijving. Ze weet dat dit nepnieuws Russische propaganda is. En ze legt uit hoe verwoestend dit soort manipulaties voor het oog van de buitenwereld uitpakken. De navrante voorbeelden levert ze er leerzaam bij. 

Het is een publiek geheim dat Rusland veel dikke vingers in verschillende pappen heeft. Spionage is een tweede natuur van het land, net als manipulatie en executies. Zie de enige serieuze tegenstander die Poetin ooit had, Navalny, die in 2024 stierf in een Siberisch strafkamp.

Tegen de klippen op leven

We volgen Daryna, die vloekend, bij tijden zuipend, seksend en rebellerend haar leven leidt. Zij is graag de vrije vrouw die zijzelf ook is maar door de omstandigheden waarin ze moet leven, gedwongen wordt dat niet te vieren. De beperkingen die door allerlei regeltjes worden opgelegd, halen alle lol uit het leven. Theoretisch. Want ze laat zich het plezier niet ontnemen en leeft  tegen de klippen op.

Rebellie is een belangrijk thema hier. Daryna vertikt het om zich een beperkt leven te laten voorschrijven – ze is een vrij mens. Maar tegenover die vrijheid staat brute overheersing. Ze haalt een scene aan waarin een bevel van Stalin wordt uitgevaardigd: de uitvoerders staken de oogst in brand en voerden complete dorpsbevolkingen af naar Siberië met niets anders dan hun lijfgoed.

Of nog iets levendiger: “Midden in de oogsttijd viel het garnizoen binnen, vergezeld door een handlanger uit Oost-Oekraïne, die, zwaaiend met zijn machinepistool, alle mannen in de schaapskooi samendreef, zijn soldaten eromheen opstelde en vertelde dat wie zich niet bij de kolchoz aansloot, er niet levend uit zou komen. Op de derde dag kwamen de mannen met de handen omhoog naar buiten, nadat ze al waren begonnen hun eigen urine te drinken.”

Dat is waar dit boek over gaat: het individu wordt verwoest om te passen in het politiek correcte plaatje. De vrijheid die menselijkheid heet, wordt afgekapt en in een gareel gepropt.

In de magnifieke eindscène van dit boek heeft Zasboezjko als journaliste een interview geregeld, in een nachtclub, met een zekere Wadym.

“Wie is Wadym eigenlijk?

Hij zit tegenover me, zwaar en onverzettelijk. Zo zit hij altijd, overal, als in zijn eigen huis, waar alles van hem is – dingen en mensen, en zo ook in dit verontrustend lege restaurant, als in een Hollywood-horrorfilm, waar hij me midden in de nacht naartoe heeft laten komen.”

Een roofdier in een nachtclub

Een gehaaid woordenspel volgt, waarin de interviewster en de gangster hun meningen laten botsen. Zij is links, wil mensen helpen, de wereld beter maken. Hij is rechts, een roofdier in een nachtclub en wil alleen meer geld. En hij gaat haar inlijven, geld speelt geen rol. Ze debatteren, hij met de botte bijl en zij met haar integriteit. Het is een situatie waarin de interviewster niet overstag gaat voor de poen maar haar integriteit behoudt. In een notendop is dit waar het hele boek om draait: de Grote Boef Rusland (met geweld, manipulatie en overmacht)  tegen de Gewone Burger (die zo integer mogelijk blijft ondanks de intimidatie- en roversmentaliteit aan de andere kant).

Zaboezjko eindigt met nog een extra hoofdstuk ‘Aan de Nederlandse lezer’ dat u tot slot kan lezen. Ze legt uit waarom, hoe en hoezo dit vuistdikke boek er kwam en eindigt:

“Maar om eerlijk te zijn wilde ik gewoon een verhaal schrijven over een gelukkige liefde. En ik hoop nog de tijd te mogen beleven (zo’n vijftien tot twintig jaar na onze Overwinning) dat dit Museum precies zo gelezen zal worden.”