Annejet van der Zijl – De zwevende wereld

Avonturier ontdekt Japan van binnenuit

Een lange, kronkelende weg begint in Zuid-Duitsland, in de stad Würzburg. Daar werd in 1796 Philipp Franz von Siebold geboren. Annejet van der Zijl plukte hem uit de geschiedenis van Duitsland omdat hij een onblusbare ambitie had om dingen te ontdekken. Zijn moeder Apollonia verloor al haar kinderen, behalve deze ene. Franz was een mens van grote dromen en diepe passies, en maakte alles waar wat zijn moeder had gemist.

Van der Zijl smeert het verhaal breed uit. We krijgen veel details over het leven van Franz, zoals zijn studietijd en zijn werk als arts voor de armste (vaak Joodse) inwoners van het dorpje Heidingsfeld, en de kans die hij kreeg (en met twee handen aanpakte) om als scheepsarts mee te gaan op een Rotterdams schip De Jonge Adriana naar Batavia.

Lang verhaal kort: Franz arriveert op Desjima, een Nederlandse handelspost in Japan. Hij wordt verliefd op Japan en zijn concubine Sonogi, wat een dochtertje Ine  oplevert waarmee zijn gezinnetje compleet is. Zijn geluk ook, alleen duurt dat niet lang. Drie jaar later wordt hij verdacht van spionage en verbannen uit Japan.

Franz’ wederwaardigheden worden daarna verder uitgediept, gemixt met een geschiedenisles over het Japan (een samenraapsel van elkaar op leven en dood bevechtende clans en onderdrukte vrouwen) We krijgen een beeld van de rangordes in Japan en een traag aandoende uitleg over de verhoudingen en rangordes. Die iets te uitgebreide verteltrant gaat na dik 100 pagina’s enigszins tegenstaan.

Daarna komt Franz weer in beeld als hij terugkeert naar Japan. Van der Zijl gaat dieper in op de huwelijkse relatie – lees: de seks van Franz met zijn Japanse vriendin Sonogi:

“Nu, uit bezorgdheid voor haar toestand voor haar toestand, was hij niet ruw als ze seks hadden. Soms streelde hij haar alleen maar. Zijn zachtheid verraste Sonagi en voor het eerst begonnen haar gevoelens voor hem te veranderen. Net als de andere vreemdelingen was hij fysiek energiek en leek hij te barsten van kracht. Als hij dronk was zijn gezang zo luid dat het pijn deed aan je oren. Als hij met haar vree, was hij zo ruw dat Sonogi dacht dat de botten haar lichaam zouden verbrijzelen. Maar nadat hij gehoord had dat ze zwanger was, was hij een en al liefde en consideratie. Nu was hij zo voorzichtig dat het bijna lachwekkend was. Als ze een trap af moest lopen, pakte hij haar hand en begeleidde hij haar tree voor tree naar beneden […] En Sonogi was dankbaar voor zijn vriendelijkheid en zorgzaamheid.”

Annejet van der Zijl geeft veel voorbeelden uit het leven van Frans en zijn vrouw, zijn gelukkige periode in Japan en zijn ongelukkige; hoe hij uit Japan werd verbannen wegens spionage en hoe het daarna weer tot een vereniging kwam. Dat maakt het verhaal erg compleet maar ook een erg lang leestraject. Voor de feitenkauwers zal het ongetwijfeld een heerlijk leesavontuur zijn. Maar voor mij wint de langdradigheid het van het avontuurlijke leven van Franz von Siebold.

De titel “De zwevende wereld” verwijst naar de Japanse kunststroming Ukiyo-e, die de vergankelijke, vluchtige genoegens (het ‘zwevende leven’) van de stadse cultuur in de Edo-periode (vermaak, schoonheid, theater) uitbeeldde, maar ook naar het emotionele verhaal van Franz von Siebold en zijn dochter Oine, een soort “zwevend” leven tussen twee werelden, een verloren liefde en een zoektocht naar identiteit. 

ISBN: 9789048874927

Uitgeverij Hollands Diep

Ook verschenen op Boekenkrant en TikTok