De schoonheid van dit alles

Het is een kanon van een boek. En net zo luidruchtig, in een briljante brij van woorden. Het is een cultklassieker uit 1996 en o ja, het is 1176 pagina’s dik. De aankondiging op de achterflap benadert de droeve huidige werkelijkheid behoorlijk adequaat: “Eindeloos vertier speelt zich af in een kliniek voor drugsverslaafden, gelegen in een fictief Amerika waar bedrijven de dienst uitmaken en een smetvrezende levensliedzanger president is geworden met de belofte het land op te schonen.”

Beginnen maar

Right, we gaan door met beginnen. In een kantoor op een universiteit zitten drie leden van de school, oom Charles, meneer de Lint en de verteller. Ze hebben het over sport en de verteller beschrijft de situatie:

“Ik heb ervoor gekozen mijn ene been, hopelijk zorgvuldig, op mijn andere been te leggen, enkel op knie, handen gevouwen op schoot van mijn sportbroek. Mijn vingers zijn verenigd in een gespiegelde reeks van wat zich aan mij voordoet als de letter X… Er hangt een vaag peristaltische geur in het vertrek…

…De linkerdecaan, een schraal gelig iemand met een onbeweeglijke glimlach die niettemin de voorbijgaande indruk wekt in weinig meewerkend materiaal gestanst te zijn, is van een karakter dat ik de laatste tijd ben gaan waarderen, het type dat mij uitstel geeft om te moeten antwoorden door mijn kant van het verhaal voor mij, aan mij op te dissen. Hem is door de middelste, borstelige leeuwdecaan een stapel computeruitdraaien toegeschoven en…

Geluidloos voor jezelf lezen

En dan nu de test, waarde lezer. Hiervoor leest u de voorgaande 2 alinea’s tekst in uzelf, dus geluidloos, mummelen mag nog net, voor uzelf voor. Vindt u meer of minder dan 3 briljante, licht spottende zinswendingen in kronkelige stijl? Als het antwoord ‘minder’ is, zou ik doorlezen in dit boek niet aanbevelen. Wallace heeft deze sarcastische stijlvorm tot hoofdzaak bevorderd zodat de oplettende lezer gniffelend kennis kan nemen van zijn pittige boodschap. Een hele mooie is – gezien de actualiteit nu – zijn  beschrijving van de zittende president: 

“Gentle is een voormalige Las Vegas-loungezanger en B-filmacteur. Hij staat bekend om zijn onberispelijke zwarte haar met zilveren bakkebaarden, een baksteenkleurige teint en draagt altijd een chirurchisch mondmasker. Hij is extreem smetvreesachtig (kiemfoob), obsessief en manipulatief. Hij belooft kiezers dat ze zelf geen moeilijke keuzes meer hoeven te maken en vraagt hen simpelweg ‘om achterover te leunen en van de show te genieten’ Hij staat aan het hoofd van de Clean U.S. Party (C.U.S.P.) en pleit voor extreme ‘burgerlijke hygiëne’. Onder zijn bewind worden de Verenigde Staten, Canada en Mexico samengevoegd tot een superstaat. Om het afvalprobleem van het land op te lossen, dumpt hij grootschalig toxisch afval in Canada en dwingt hij de Canadezen dit te accepteren.”

Een mooi terzijde zijn, als u toch aan het lezen bent, de verschillende titels van hoofdstukken, geheel op z’n Amerikaans: “1 APRIL – JAAR VAN DE TUCKS VERZACHTENDE AAMBEIENDOEKJES.” Of: “9 MEI  – JAAR VAN HET DEPEND INCONTINENTIE-ONDERGOED”. Of: “MARIO INCANDENZA’S EERSTE EN ENIGE OOK MAAR ENIGSZINS ROMANTISCHE AANVARING.”

Zachte aambeiendoekjes

Sarcastisch ten opzichte van iets te opdringerige reclameuitingen? Dat zou je kunnen zeggen. In dit specifieke hoofdstuk voert Foster Wallace Mario en Hal op, twee tennissers die een ommetje maken:

“Mario voelde dat Hal er even tussenuit wilde knijpen, dus hij (Mario) deed alsof hij plotseling heel geïnteresseerd was in een zeker blad-met-twijg-ensemble in het groen zodat hij Hal zo’n beetje kon laten wegsmelten verder lopend over het pad.

Een heerlijke geur van illegaal verbrande bladeren kwam aangewaaid uit East Newton vermengd met de etensgeuren uit de ventilatorturbines aan de achterkant van de eetzaal. Twee meeuwen hielden zich stationair in de lucht boven de afvalcontainers bij de parkeerplaats achter. Het geluid van Mario die door de bladeren liep was knisper knisper knisper stop, knisper knisper knisper stop.”

Verdovende middelen,

ook wel drugs genoemd, tieren welig tussen de bladzijden door… Een kleine impressie:

“Dat iemand die ooit zo verslaafd aan een middel raakte dat hij moest stoppen en een tijdlang met succes gestopt is en clean is geweest maar toen weer maar toen om wat voor reden dan ook een terugval had en het middel opnieuw ging gebruiken en opnieuw verslaafd raken, niemand ooit. Dat douw Bostons straatjargon is voor een gevangenisstraf, als in ‘Don G. zat in Billerica voor een douw van zes maanden.’ Dat je vlooien onmogelijk met de hand kan doden. Dat je zoveel sigaretten kan roken dat je kleine witte zweertjes op je tong krijgt. Dat het effect van te veel koffie absoluut niet prettig of bedwelmend is.

Dat vrijwel iedereen masturbeert.

En best veel, blijkt.”

Bloemrijke taal

Beste lezer, ik hoop dat u en ik een beeld hebben van wat Foster Wallace wil zeggen slash aan de kaak wil stellen. Ik vind het een mooi project, gedurfd en openhartig ook om alles wat je aan misstanden tegenkomt, in bloemrijke taal op te schrijven. Het heeft zijn vruchten afgeworpen: Eindeloos Vertier is terecht een cultklassieker geworden. Mocht je zin krijgen om het te lezen: koop of leen het boek en leg het op je versterkte nachtkastje. Maak vervolgens op vaste plekken in je dagritme tijd vrij om nog een alinea, of zelfs een bladzijde, te lezen. Bedenk dat Foster het allemaal eigenhandig heeft neergepend in deze even bloemrijke als sarcastische, maar terechte keuring van de moraal. Veel plezier!

Voor het eerst verschenen op Boekenkrant. Ook verschenen op Nico’s recensies en TikTok.